Лейчыцы і яе жыхары

Гісторыя вёскі Лейчыцы па пісьмовых звестках вядзе пачатак ад 1621 года. Гэта зна­чыць, што населены пункт сёлета адзначае 400-гадовы юбілей. Дадзены факт, як і тое, колькі і ў якія гады жыло тут люду, з некаторага часу ведаюць не толькі самі жыхары вёскі — а іх тут зарэгістравана 37 пастаянных — але і тыя, хто з той ці іншай прычыны наведваецца на сяло. Прайсці паўз вялізнага камяня-напамінку гісторыі Лейчыц (назву звязваюць са словам “лейцы” — частка збруі) немагчыма. І таму, што месціцца на самым раздарожжы, пры ўездзе ў населены пункт, і таму, што нечаста сустрэнеш, ды пры тым у маланаселенай вёсцы, такую цікавую адметнасць. Да незвычайнага камяня ў сваім аповедзе вярнуся, а пакуль — яшчэ некаторыя падрабязнасці з гісторыі старажытнага сяла.

У 1621 годзе (населены пункт належаў Бабруйскаму староству Мінскага ваяводства Вялікага княства Літоўскага) у Лейчыцах пражывала шэсць чалавек (кніга “Памяць. Бабруйскі раён”), а двумя стагоддзямі пазней, у 1838-м — 55 рэвізскіх душ, улас­насць памешчыкаў Прушыноўскіх. Найбольш люднай вёска была ў 1917 годзе — на 46 дварах пражывала 340 чалавек. У 1920 годзе ў сяле стала дзейнічаць пачатковая школа, дзе ў 1925-м навучалася 35 хлопчыкаў і дзяўчынак. У гэтым жа годзе да вёскі далучаны вялікі ўчастак былой памешчыцкай зямлі. Паводле перапісу 1926 года сяло налічвала 68 двароў, 274 жыхары. У 1930-м на вакольных землях быў створаны калгас імя А.І. Ягорава. Цягам апошніх 50-40-х год, у выніку ўрбанізацыі, колькасць жыхароў змяншалася. На пачатку 1997 года ў Лейчыцах налічвалася 100 жыхароў, на пачатку 2013-га — 66, на пачатку красавіка сёлетняга — 37 (да­дзеныя Бортнікаўскага сельвыканкама).

Праўда сказаць, што ў вёскі незай­здрос­ная перспектыва (ва ўсялякім разе, бліжэйшая), наўрад ці можна: другое жыццё населенаму пункту далі дачнікі. Ураджайная зямля, блізкасць да горада і туга па малой радзіме прывабілі ў Лейчыцы гараджан з мясцовымі каранямі і не толькі. Таму вуліца імя капітана Качаргіна сустрэла нас утульнасцю невялічкіх і дагледжаных хат з адноўленымі вокнамі, сучаснай (ёсць і элементы крэатыву) агароджай, прыбранымі на вясну палісаднікамі. Дом Людмілы Васільеўны і Міхаіла Адамавіча Хархалёвых вылучаецца сярод суседніх яшчэ і велічынёй.

— Гэта мая бацькаўшчына, — кажа пра сядзібу 80-гадовая гаспадыня, якую засталі на па­дворку за агледзінамі яшчэ не прыведзенай “у баявую гатоўнасць” пасля зімы цяпліцы. — Спачатку жылі ў бацькоўскай хаце, пасля паставілі новую. І трэба ж было такую вялікую! Цяпер яе і прыбраць не асілю дый не раблю гэтага. Дочкі прыязджаюць, адна з Мінску, другая з Магілёва. А ў мяне рукі во паглядзіце якія. Колькі надаіла імі малака (гэта субяседніца пра работу даяркай у калгасе імя Дзяржынскага, цяперашнім ААТ “Міхалёўская Ніва”). Спачатку ўручную каровак даілі, пасля апаратамі ў бідоны… І чатыры тысячы на адну надойвала, у перадавых заўжды хадзіла…

Людміла Васільеўна ўпэўнена пераліч­вае калег-аднавясковак, з якімі падтрымлівалі дабрабыт калгаса. Са шкадаваннем і скрухай заўважае, што амаль усе яны пайшлі з жыцця — цяжкая работа не пакінула выбару. І ўжо са змененай танальнасцю, як бывае ад прыемных успамінаў, згадвае экскурсію, на якую, не пашкадаваўшы грошай, адважылася ў працоўныя гады.

— Некаторыя нашы даяркі шкадавалі выхадаў (працадзён), маўляў, як гэта я паеду, і выхадаў будзе меней, — не то з асуджэннем, не то з сумам кажа субяседніца. — А я свет паглядзець хацела! Дык і цяпер успамінаеш. І фатаграфіі вунь з кожнага месца ёсць, дзе пабывала. А потым прыйшлося — зноў такая пуцёўка была, дык я на дзеда (мужа) кажу: «Едзь». Ён таксама з’ездзіў свет пабачыць.

З не меншым натхненнем расказвае Людміла Васільеўна пра інтарэс сезону — расаду, якую гадуе не толькі для сябе, але і дочак. Сялянка па ладу жыцця і складу душы, яна, як бы сябе ні адчувала, дбае, каб зямля-карміцелька не засталася без ураджаю.

Стаўку на зямлю робіць і тутэйшая жыхарка Таццяна Мікалаеўна Шырокая. Апрацоўвае немалы агарод, трымае вялікую гаспадарку: курэй, трусоў, свіней. І хоць узросту яна 70-гадовага, без працы ў Міхалёўскім ВПК, дзе апошнім часам была за тэхнічку, — усяго два гады.

— Пенсію зарабіла 330 рублёў, за яе б у горадзе не пражыла, — кажа субяседніца. — А тут яшчэ і зэканоміш, толькі не ляніся, працуй. І мяса, і яйкі, і агародніна — усё сваё. А як будзеш ляжаць на канапе і ду­маць — дай, дзяржава, мне ўсяго, то дзе яно што будзе. Дзеці мае ў Бабруйску. У сына ў в. Бабіна свая гаспадарка, ён не памочнік. Дачка працуе ў магазіне, прыязджае, але цяпер столькі хворых, што прыходзіцца замяняць, выхадных амаль няма.

Саму жанчыну каронавірус не палохае. “У нас яго няма, у нас вецер, сонца, а я — на агародзе”, — з усмешкай кажа яна і на ўсялякі выпадак дадае “цьфу-цьфу”. — У вёсцы толькі адна хварэла — прывезла з гораду. Мы ж нікуды не ходзім, вечарам — тэлевізар, днём — агарод. Хіба што да аўталаўкі”. Хату, па словах субяседніцы, яна ацяпляе выключна дровамі. За зіму спажывае дзве машыны, якія сёлета абыйшліся ў 500 рублёў.

Свайго магазіна ў Лейчыцах ніколі не было. Па хлеб ды іншае неабходнае ха­дзілі, як тут кажуць, да шашы (аўтадарогі Бабруйск-Рагачоў, ля якой крама в. Барак). Немалую адлегласць за перашкоду не лічылі: у дзяцінстве ў школу “пешшу хадзілі аж у Міхалёў” і не скардзіліся. Цяпер жа, па словах немаладых субяседніц, магазін ім замяніла аўталаўка, таму і да “шашы” не ходзяць — хіба хто маладзейшы ці жыве бліжэй да крамы.

Аляксандр Рыгоравіч Самончык

Калі папярэднія субяседніцы ад фота­здымка не адмовіліся, то 84-гадовая Вера Васільеўна Самончык — наўпроч. “Гэтую старую, страшную (пра сябе) толькі і здымаць, любачка, фатаграфуй вунь маладога (указвае на сярэдніх год чалавека, які выйшаў з двара на нашу гаворку, як аказалася — Аляксандра Рыгоравіча Самончыка, жывёлавода мясцовай фермы).
Бабуля Вера, з яе слоў, жыве адна, але штовыхадных наведваецца сын, які ў Мінску. І хоць гады не даюць хутка ісці яе нагам, “садзіць патрошку” гарод жанчына збіраецца. “Дзярэўня, мамка, ужо пустая, адны дачнікі”, — цяжка ўздыхае баба Вера і, па-вясковаму шчыра пажадаўшы нам “дай Бог шчасця”, нетаропка, з дапамогай кійка накіравалася да сваёй хаты.

Аляксандр Самончык тэму старэння вёскі падхоплівае, але яўна з пазітывам. “Болей дачнікаў, чым мясцовых, бо вёска наша — самая лепшая ў Бортнікаўскім сельсавеце”, — упэўнена канстатуе ён.

Размову вядзем ля вышэйзгаданага камяня-помніка. Па словах Валянціны Уладзіміраўны Манько, чый дом вылучаецца навізной і найбліжэй да культурнай адмеціны Лейчыц, задумку такім чынам увекавечыць малую радзіму ажыццявілі людзі, якія адсюль родам, жывуць хто ў вёсцы, хто ў раёне, а хто і далей. Сярод іх Манько Уладзімір, Рагуцкі Аляксандр, Каліноўскі Вячаслаў, Вяроўкін Генадзь, Вяроўкін Юрый. Называючы імёны, Валянціна надта хвалюецца і просіць выбачыць тых, каго раптам не згадала, бо ініцыятыва заслугоўвае пашаны, работа людзьмі праве­дзена немалая і з вялікай любоўю да роднай зямлі.

— Мы ж тут з дзецьмі (на фота) стараемся добраўпарадкаваць гэтае месца, з агарода зямлі пад кветкі добрай прынеслі, — дзеліцца жанчына.

Зрэшты, мая субяседніца — пляменніца колішняй даяркі-ардэнаносца (Працоўнага Чырвонага Сцяга і працоўнай Славы 3-й ступені) Ніны Мікалаеўны Манько, якой няма сярод жывых, але чые заслугі перад раёнам і Айчынай увекавечаны ў кнізе “Памяць. Бабруйскі раён”. Сама ж Валянціна — гаспадыня прыёмнай сям’і. Даўшы пуцёўку ў жыццё ўласным сынам, з мужам Аляксандрам выхоўваюць дзяцей, на чый лёс выпала нялёгкае выпрабаванне застацца без бацькоўскай любові і клопату. Вучаць Яраслава і Насцю быць добрымі, сумленнымі, прывіва­юць любоў да працы і зямлі.

Пакідаючы Лейчыцы, яшчэ раз бярэм у аб’ектыў рукатворны помнік неабыякавых жыхароў (там жа і Паклонны крыж). Усё ж як шмат залежыць ад саміх людзей, іх ініцыятывы, любові, клопату пра малую радзіму, зямлю, дзе бегалі басанож, якая, колькі і жыве чалавек, цягне да сябе нябачнай, але такой трывалай нітачкай.

Алена КАРПЕНКА. Фота аўтара.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.