“Узышла зора ясна…”

«Узышла зора ясна/ З востока на полудень,/ Над верте памсияла,/ Тром царам извещала…». Гэтыя словы і шэраг іншых мне з малодшым братам і старэйшай сястрой трэба не толькі вывучыць, але і з правільнай мелодыяй праспяваць. Справа не з лёгкіх. Сэнс многіх выразаў незразумелы, а мелодыю, як мне здаецца, бабуля штораз мяняе.

— Баба, а што такое верте? А як гэта зара памсіяла? А чаму цароў тры?

Пытанні сыплем адно за другім. І калі пра цароў бабуліны тлумачэнні яшчэ больш-менш зразумелыя, то што значыць “зора… памсияла” так і застаецца няўцямным.

— Менш пытайцеся, а болей запамінайце, — адмахваецца бабуля Матруна, нахіляючыся над грубкай, у якой весела патрэсквае паленне, і ў каторы раз заводзіць калядную песню.

— Мама, можа б Вы ім якую лягчэйшую, — спрабуе заступіцца за нас перад свякроўкаю матуля.

— Няхай вучаць добрую, што знарок галаву тужыць? — адказвае бабуля. І разам з ёй мы — спачатку “хто ў лес, а хто па дровы”, пасля значна страйней зацягваем “зорку”.

Узрушанасць ад набліжэння самага значнага ў годзе свята адчуваецца ва ўсім — складаецца да месца свежаніна, прыводзяцца ў “застольны” выгляд гусі-качкі, з асаблівай пільнасцю наводзіцца лоск у хаце, выменьваюцца рублі на капейкі, каб было з чым сустрэць калядоўшчыкаў. У нас, малых, свой клопат — калядаваць ідзем упершыню, ад чаго і хвалююча, і крыху баязліва.

У дзень Раства прахапляюся надосвітку, пакрыўджана праводжу позіркам брата, які шпарка апранаецца ў паліто і валёнкі, каб ісці (у маміным суправаджэнні) “паздараўляць”: віншаваць са святам сваякоў і суседзяў (па палескай традыцыі гэта робяць да ўзыходу сонца і толькі хлопчыкі). Мне ж застаецца чакаць вечара — традыцыйнага часу калядоўшчыкаў.

— Мама, баба, ужо пара?

Слова “ісці” не патрабуецца, бо пытанне задаем з рэгулярнасцю меней чым у дзесяць хвілін, пачынаючы ад трох гадзін пасля абеду.

Прахінуўшы фіранку, бабуля кідае позірк у вакно, з усмешкай на вуснах ківае: “Ідзіце”.

Нам з Ванем — сястра адмовілася яшчэ на стадыі рэпетыцый — двойчы паўтараць не трэба. Імкліва зрываемся з драўляных самаробных табурэтак (сямейны скарб: іх зладзіў трагічна загінулы ў войску бабулін сын, мой дзядзька), і ў адно імгненне хаваемся за дзвярыма. Ужо наўздагон маці гукае, каб далёка не адыходзілі, бо хутка сцямнее, і, каб мы не бачылі — занадта хочам быць дарослымі — у суправаджатыя адпраўляе бацьку.

Цётка Насця, Маня, Каця, Ліда, дзве Вольгі — пара і паварочваць. А так не хочацца: вёска толькі пачынае напаўняцца галасамі калядоўшчыкаў. Можна б было перайсці праз дарогу, на іншую вуліцу… Разважаем нядоўга — намер перапыняе бацька. Яго скрыпучыя крокі па скаваным марозам снезе мяне спачатку пужаюць, а пасля радуюць: усё ж такі быць за старэйшую няпроста, асабліва, калі ў кожным гуку чуецца сабачы брэх.

Прыбыткі падлічваем яшчэ не распрануўшыся. Спрачаемся аж да слёз: як не раскладвай, а капейкі цёткі Мані “дзесяць” і “пятнаццаць” пароўну не па­­дзеліш. Бацька заўвагамі-жартамі сітуацыю толькі падзужвае, маці не да нас: занята адорваннем чарговага гурту калядоўшчыкаў. У дзялёжку ўмешваецца бабуля. Абураючыся на Маніну нерастаропнасць, прыносіць акуратна завернутыя ў насоўку медзякі і “белыя”, каб братавы “дзесяць” (“пятнаццаць”, вядома ж, у мяне — на тое і старэйшая) падвялічыць. Між намі зноў лад. Цяпер ужо утрох (далучаецца сястра) гучна “выдаем” каляды хатнім і марым, як назаўтра пойдзем спяваць да бабы і дзеда “далёкіх”, да цётак і хросных, а паслязаўтра, на трэці дзень Раства, госці па традыцыі прыйдуць да нас. Яшчэ некалькі разоў пералічваем накалядаванае, абменьваемся туды-сюды дробяззю, складваем то белыя з жоўтымі, то паасобку і стомленыя, але шчаслівыя, пад смех і галасы калядоўшчыкаў засынаем.

…За тымі першымі калядамі ў маім жыцці былі і другія, і трэція, безліч іншых. Калядаваць хадзілі рознаўзроставай кампаніяй вулічнай дзятвы, з аднагодкамі і сябрамі, з “Казой”, у суправаджэнні гармоніка і гітары… Калі вырасла, прыйшло разуменне, што бабуліна песня — пра Віфлеемскую зорку, якая (з Евангелля) ўзышла, каб паказаць тром мудрацам, у песні “тром царам”, шлях да народжанага Хрыста. І зусім яна не “над верте памсіяла”, як спявалі мы малыя, а “над вертепом сияла” — непаразуменні ўзніклі праз пера­р­ванае бабулінай мелодыяй слова. Але хіба ў гэтым сутнасць? Калядная “Зорка”, як і само свята Божага нараджэння, зараджалі нас энергіяй, абагачалі духоўна, давалі ўпэўненасць у ажыццяўленні мар.

…Такі ж адбітак — узрушанасці, шчасця — пакінулі Каляды і ў маіх дзяцей. Пытання ехаць ці не на Палессе на свята ў нашай сям’і не стаяла. Нягледзячы што сталі самастойнымі, яны і цяпер “паздараўляюць” родных з Калядамі. Хоць не да світанку і часцей — па тэлефоне, без намеру атрымаць калядніка, пажадаць бабулі традыцыйнае “дай, Божа, гэты год правесці ды наступнага дачакацца” лічаць за святое.

Я ж і цяпер з гатоўнасцю адчыняю дзверы рэдкім калядоўшчыкам. Не важна — сапраўды яны нясуць у дом шчасце (так лічылася) ці справа ў адвечнай надзеі пражыць наступны год лепей за адыйшоўшы. Жыццёва важна (і сёлета асабліва) напоўніцца пазітывам старадаўняй традыцыі, заручыцца верай і надзеяй, што пуцяводная біблейская “зора ясна”, як спяваецца ў бабулінай “добрай песні”, для ўсіх абавязкова ўзыдзе.

Алена КАРПЕНКА. Фота носіць ілюстрацыйны характар.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.