«Узышла зора ясна/ З востока на полудень,/ Над верте памсияла,/ Тром царам извещала…». Гэтыя словы і шэраг іншых мне з малодшым братам і старэйшай сястрой трэба не толькі вывучыць, але і з правільнай мелодыяй праспяваць. Справа не з лёгкіх. Сэнс многіх выразаў незразумелы, а мелодыю, як мне здаецца, бабуля штораз мяняе.

— Баба, а што такое верте? А як гэта зара памсіяла? А чаму цароў тры?

Пытанні сыплем адно за другім. І калі пра цароў бабуліны тлумачэнні яшчэ больш-менш зразумелыя, то што значыць “зора… памсияла” так і застаецца няўцямным.

— Менш пытайцеся, а болей запамінайце, — адмахваецца бабуля Матруна, нахіляючыся над грубкай, у якой весела патрэсквае паленне, і ў каторы раз заводзіць калядную песню.

— Мама, можа б Вы ім якую лягчэйшую, — спрабуе заступіцца за нас перад свякроўкаю матуля.

— Няхай вучаць добрую, што знарок галаву тужыць? — адказвае бабуля. І разам з ёй мы — спачатку “хто ў лес, а хто па дровы”, пасля значна страйней зацягваем “зорку”.

Узрушанасць ад набліжэння самага значнага ў годзе свята адчуваецца ва ўсім — складаецца да месца свежаніна, прыводзяцца ў “застольны” выгляд гусі-качкі, з асаблівай пільнасцю наводзіцца лоск у хаце, выменьваюцца рублі на капейкі, каб было з чым сустрэць калядоўшчыкаў. У нас, малых, свой клопат — калядаваць ідзем упершыню, ад чаго і хвалююча, і крыху баязліва.

У дзень Раства прахапляюся надосвітку, пакрыўджана праводжу позіркам брата, які шпарка апранаецца ў паліто і валёнкі, каб ісці (у маміным суправаджэнні) “паздараўляць”: віншаваць са святам сваякоў і суседзяў (па палескай традыцыі гэта робяць да ўзыходу сонца і толькі хлопчыкі). Мне ж застаецца чакаць вечара — традыцыйнага часу калядоўшчыкаў.

— Мама, баба, ужо пара?

Слова “ісці” не патрабуецца, бо пытанне задаем з рэгулярнасцю меней чым у дзесяць хвілін, пачынаючы ад трох гадзін пасля абеду.

Прахінуўшы фіранку, бабуля кідае позірк у вакно, з усмешкай на вуснах ківае: “Ідзіце”.

Нам з Ванем — сястра адмовілася яшчэ на стадыі рэпетыцый — двойчы паўтараць не трэба. Імкліва зрываемся з драўляных самаробных табурэтак (сямейны скарб: іх зладзіў трагічна загінулы ў войску бабулін сын, мой дзядзька), і ў адно імгненне хаваемся за дзвярыма. Ужо наўздагон маці гукае, каб далёка не адыходзілі, бо хутка сцямнее, і, каб мы не бачылі — занадта хочам быць дарослымі — у суправаджатыя адпраўляе бацьку.

Цётка Насця, Маня, Каця, Ліда, дзве Вольгі — пара і паварочваць. А так не хочацца: вёска толькі пачынае напаўняцца галасамі калядоўшчыкаў. Можна б было перайсці праз дарогу, на іншую вуліцу… Разважаем нядоўга — намер перапыняе бацька. Яго скрыпучыя крокі па скаваным марозам снезе мяне спачатку пужаюць, а пасля радуюць: усё ж такі быць за старэйшую няпроста, асабліва, калі ў кожным гуку чуецца сабачы брэх.

Прыбыткі падлічваем яшчэ не распрануўшыся. Спрачаемся аж да слёз: як не раскладвай, а капейкі цёткі Мані “дзесяць” і “пятнаццаць” пароўну не па­­дзеліш. Бацька заўвагамі-жартамі сітуацыю толькі падзужвае, маці не да нас: занята адорваннем чарговага гурту калядоўшчыкаў. У дзялёжку ўмешваецца бабуля. Абураючыся на Маніну нерастаропнасць, прыносіць акуратна завернутыя ў насоўку медзякі і “белыя”, каб братавы “дзесяць” (“пятнаццаць”, вядома ж, у мяне — на тое і старэйшая) падвялічыць. Між намі зноў лад. Цяпер ужо утрох (далучаецца сястра) гучна “выдаем” каляды хатнім і марым, як назаўтра пойдзем спяваць да бабы і дзеда “далёкіх”, да цётак і хросных, а паслязаўтра, на трэці дзень Раства, госці па традыцыі прыйдуць да нас. Яшчэ некалькі разоў пералічваем накалядаванае, абменьваемся туды-сюды дробяззю, складваем то белыя з жоўтымі, то паасобку і стомленыя, але шчаслівыя, пад смех і галасы калядоўшчыкаў засынаем.

…За тымі першымі калядамі ў маім жыцці былі і другія, і трэція, безліч іншых. Калядаваць хадзілі рознаўзроставай кампаніяй вулічнай дзятвы, з аднагодкамі і сябрамі, з “Казой”, у суправаджэнні гармоніка і гітары… Калі вырасла, прыйшло разуменне, што бабуліна песня — пра Віфлеемскую зорку, якая (з Евангелля) ўзышла, каб паказаць тром мудрацам, у песні “тром царам”, шлях да народжанага Хрыста. І зусім яна не “над верте памсіяла”, як спявалі мы малыя, а “над вертепом сияла” — непаразуменні ўзніклі праз пера­р­ванае бабулінай мелодыяй слова. Але хіба ў гэтым сутнасць? Калядная “Зорка”, як і само свята Божага нараджэння, зараджалі нас энергіяй, абагачалі духоўна, давалі ўпэўненасць у ажыццяўленні мар.

…Такі ж адбітак — узрушанасці, шчасця — пакінулі Каляды і ў маіх дзяцей. Пытання ехаць ці не на Палессе на свята ў нашай сям’і не стаяла. Нягледзячы што сталі самастойнымі, яны і цяпер “паздараўляюць” родных з Калядамі. Хоць не да світанку і часцей — па тэлефоне, без намеру атрымаць калядніка, пажадаць бабулі традыцыйнае “дай, Божа, гэты год правесці ды наступнага дачакацца” лічаць за святое.

Я ж і цяпер з гатоўнасцю адчыняю дзверы рэдкім калядоўшчыкам. Не важна — сапраўды яны нясуць у дом шчасце (так лічылася) ці справа ў адвечнай надзеі пражыць наступны год лепей за адыйшоўшы. Жыццёва важна (і сёлета асабліва) напоўніцца пазітывам старадаўняй традыцыі, заручыцца верай і надзеяй, што пуцяводная біблейская “зора ясна”, як спяваецца ў бабулінай “добрай песні”, для ўсіх абавязкова ўзыдзе.

Алена КАРПЕНКА. Фота носіць ілюстрацыйны характар.