Шчаслівае жыццё — мірнае жыццё

1 студзеня Альфонсу Кліменцьевічу Альшуку з пас. Глуша споўнілася 90 год. Гэта калі па дакументах. Сам жа ветэран Вялікай Айчыннай, інвалід вайны лічыць сябе на год старэйшым. Блытаніна ўзнікла падчас ваеннага ліхалецця, якое не тое што з паперамі наблытала — з чалавечым жыццём не лічылася. Між тым ні на 90, ні тым болей на 91 год мой суразмоўца не выглядае: усё такі ж статны, як у маладосці, увішны, нягледзячы на праблемы са здароўем, з ясным позіркам вачэй і выдатнай памяццю, якая ўтрымлівае не толькі радасныя падзеі ў жыцці, але і тое, на што б хацелася забыцца…

DSC0000425

Першая трагедыя ў жыццё майго суразмоўцы, тады 11-гадовага хлапчука з вёскі Дунаі Плешчаніцкага (цяпер Лагойскага) раёна Мінскай вобласці, прыйшла са смерцю бацькі. Апошняй самой па сабе як бы і не было — ніхто бацьку не хаваў і на хаўтурах не прысутнічаў — але дадому галава сям’і пасля таго, як вывелі яго з хаты ў 1937 годзе, ужо не вярнуўся. Альфонсу Кліменцьевічу трывала ўрэзаліся ў памяць тыя імклівыя хвіліны растання… Без слёз не можа іх згадваць і цяпер. І дагэтуль не разумее, каму і якую дарогу перайшоў бацька — на ўсю акругу кузнец, шчыры, працавіты, далёкі ад палітыкі чалавек? Забіралі бацьку бліжэй да апоўначы, калі сям’я спала. Было гэта ў познюю восень: на двары ўжо ляжаў снег, і чужыя людзі прыехалі ў санках. Адзежу бацька апрануў тую, у якой завіхаўся па гаспадарцы. Назаўтра маці сабрала цёплыя рэчы: новенькія валёнкі, якія ў Дунаях выраблялі па-майстэрску, новы выходны кажух — і панесла ў раённую камендатуру з просьбай перадаць мужу. Адмовілі. Сказалі, што перадачы забаронены. Пачалося штодзённае чаканне, якое скончылася акурат перад самай вайной, калі праз Дунаі (вёска месцілася на самай мяжы з Польшчай) праходзілі чырвонаармейцы. Група з чатырох чалавек размясцілася на ноч у іх хаце. Завязалася размова, запыталіся, дзе гаспадар. Маці адказала і тут жа паскардзілася, што не прынялі перадачу з верхняй вопраткай, і бацька, напэўна, мерзне зімой. Адзін з чырвонаармейцаў адказаў як адрэзаў: “Няма яго ў жывых, тады ж і расстралялі”. Гэты чалавек, з яго слоў, некаторы час працаваў у галоўнай камендатуры і быў добра знаёмы з той жахлівай “кухняй”.

Пасля таго як забралі гаспадара, сям’і, у якой было сямёра дзяцей, даводзілася надзвычай складана. Таму старэйшага брата забрала да сябе ў пас. Глуша бабуля па мацярынскай лініі. З Глушы ён ў 1938 годзе пайшоў служыць у войска, а адтуль быў накіраваны ў дзеючую армію — пачалася Вялікая Айчынная вайна. Дамоў з вайны брат не вярнуўся — прапаў без вестак.

З дзяцей-хлопцаў Альфонс застаўся ў сям’і за старэйшага. На ім была гаспадарка: маці працавала ў калгасе. Немцы ў Дунаях з’явіліся літаральна ў першыя дні ліхалецця: вёска раскінулася па абодва бакі шашы на Мінск. У сярэдзіне вайны ў акрузе Плешчаніц былі створаны партызанскія атрады, якія ўзначалілі былыя работнікі пагранічнай заставы. Многія мясцовыя мужчыны пайшлі ў лес. Баючыся нямецкай расправы, следам накіраваліся цэлыя сем’і. З апошнімі маці адправіла да партызан дочак. Сама засталася з наймалодшым, шасцігадовым сынам і Альфонсам, які дагледжваў поле — трэба было выжываць.

Напярэдадні страшэннай трагедыі, якая напаткала Альшукоў у 43-м, юнак сеяў авёс на паляне паблізу лесу. Маці абяцала прынесці ў абед падсілкавацца, але чамусьці затрымлівалася. Хлопец распрэг каня і верхам накіраваўся да вёскі. Ля першых хат яго спыніў знаёмы дзядзька і параіў вяртацца назад. Маўляў, у Дунаях немцы. Маці, пабачыўшы іх, пакінула ежу ў хмызняку і вярнулася назад, каб не пакідаць малога аднаго ў хаце. Альфонс разам з сябрам-аднагодкам вярнуўся ў лес, дзе яны ведалі кожную сцяжынку і дзе з лёгкасцю маглі знайсці схованку. Калі змерклася, вярнуліся дамоў: немцы па шашы рухаліся толькі ўдзень, і верагоднасць таго, што яны спыняцца ў вёсцы на ноч, была невялікай. Перажываючы за старэйшага сына, даволі рослага на выгляд, маці вырашыла адправіць яго раніцай, разам з суседам да партызан. Але заставацца ў хаце толькі з адным дзіцём таксама было рызыкова: у немцаў маглі ўзнікнуць падазрэнні, што з сям’і нехта ў партызанах ці, як яны гаварылі, у бандытах. Таму было вырашана, што ўначы з лесу прыйдуць дочкі.

Гаворачы пра тое, што здарылася далей, пажылы чалавек ізноў выцірае слёзы.

…Сярод партызан пайшлі чуткі — гараць вёскі. Нехта выказаў меркаванне — Дунаі. Не звяртаючы ўвагу на небяспеку, кожны кінуўся да свайго падворка. З усімі разам — і Альфонс. Не знайшоўшы на папялішчы слядоў прысутнасці людзей, юнак узрадаваўся — можа дзе схаваліся і выратаваліся родныя. Спадзяванні развеяў сусед. Сказаў, быццам чуў, што маці, баючыся заставацца ў хаце адна з дзецьмі, прасілася да знаёмых. Апошняе пацвердзілася. У гэтым юнак упэўніўся асабіста — пазнаў родных па адзежы… Пазней відавочцы расказалі, што немцы тады загадалі ўсім жыхарам выйсці з хат і пастроіцца на галоўнай вуліцы. Маладых і здаровых, сярод якіх і сястра Альфонса, адабралі для работ у Германіі. Астатнім загадалі зачыніцца у хатах. Пасля таго як людзі выканалі загад, немцы падыходзілі да кожнай хаты, пускалі ў вокны аўтаматныя чэргі і туды ж праз пабітае шкло кідалі вогненныя шашкі, ад якіх тут жа займаўся пажар.
Разам з тым жа сябрам, што былі ў лесе, выкапалі непадалёк ад папялішча магілу, заслалі яе новенькімі прасцінамі — іх хлопец дастаў з мамінага сховішча пад падлогаю, які яна зрабіла, калі толькі пачалася вайна. Дрыжэлі рукі, падкошваліся ногі, сэрца рвалася на волю і душылі слёзы — але ён мусіў быць дарослым…
У 1944 годзе, пасля вызвалення Беларусі і родных мясцін з-пад нямецкай акупацыі, 18-гадовага юнака палявым ваенкаматам мабілізавалі ў войска. Накіравалі ў запасны полк, вывучылі вайсковай справе. Пад канец вучобы разам з сябрам-украінцам накіравалі ў мінамётную роту, дзе ён быў наводчыкам. Рота ўваходзіла ў склад 3-га Беларускага фронту, трымала напрамак на Кенігсберг. І хоць ваенныя дарогі Альфонса Кліменцьевіча не былі доўгімі — пасля ранення быў накіраваны ў шпіталь — давялося пабываць не ў адным напружаным баі, развітацца не з адным таварышам. Пасля лячэння маладога чалавека пакінулі пры шпіталі падтрымліваць цеплазабеспячэнне.

Добра памятае мой суразмоўца і перамогу над гітлераўскай Германіяй, калі ўсім выдалі па 100 грамаў гарэлкі. Радаваліся заканчэнню вайны, плакалі, абдымалі адзін аднаго, віншавалі. Але ў 45-м вайна для маладога чалавека не скончылася: шпіталь і часць, да якой ён адносіўся, накіравалі ў Благавешчанск на Далёкі Усход, дзе вяліся баі з Японіяй. Калі і там надыйшлі мірныя дні, часць расфарміравалі, і Альфонс Кліменцьевіч вярнуўся ў Беларусь. Спачатку ў родныя Дунаі, потым у Глушу, дзе жылі бабуля, цёткі і на той час ягоныя дзве сястры. Пасяліўся ў цёткі. Вывучыўся на трактарыста, стаў працаваць у лясніцтве — краіна адбудоўвалася, і маладыя сілы асабліва патрабаваліся. Пазней прапанавалі работу на мясцовым шклозаводзе. За сумленныя адносіны да працы прадпрыемства выдзеліла маладому работніку хоць і невялікую, але ўласную кватэру. Ажаніўся. Сталі будаваць сваё жытло. Гадавалі з жонкаю дзяцей: дачку і сына, займаліся стваральнай працай — радаваліся мірнаму жыццю. Роднаму прадпрыемству Альфонс Кліменцьевіч аддаў не многа не мала — 40 год. Адтуль пайшоў і на заслужаны адпачынак.

У наступным месяцы роўна тры гады, як пайшла з жыцця верная спадарожніца ветэрана, яго надзейная палавінка Кацярына Рыгораўна. На іх сумесным жыццёвым рахунку — 63 гады! Не проста было пажылому чалавеку прызвычаіцца да адзіноты. Але падтрымалі дзеці, якія, жывучы ў Мінску, частыя госці ў бацькоўскім доме (пра праўнукаў ветэран гаворыць выключна з гонарам і падзякай): занатоўваюць усім неабходным, застаецца толькі схадзіць па хлеб у мясцовую краму. Дарэчы, робіць гэта Альфонс Кліменцьевіч самастойна — фізічная размінка, лічыць, яму не лішняя. Сам згатуе суп, пакорміць ката, вытапіць печ. За гэтым заняткам мы і засталі былога салдата, калі разам са старшынёй раённай ветэранскай арганізацыі Яўгеніяй Доўнар завіталі, каб павіншаваць з юбілейнай датай. Прыбрацца ў хаце ці зрабіць іншую тэрміновую справу да ветэрана наведваецца сацыяльны работнік.

— Жыццё — яно мала ў каго бывае гладкім, — падводзячы вынікі свайго аповеду, заўважае ветэран. — Але не дай Божа перажыць і паспытаць таго, што выпала на лёс ваеннага пакалення. І каб тых жудасцей не спазнаць, трэба берагчы і захоўваць мір. Шчаслівым чалавек можа быць толькі пад мірным небам.

Алена КАРПЕНКА. Фота Юрыя ЮРКЕВІЧА.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.